Stel je een wereld voor waarin neurodivergentie de norm is. Waar hyperfocus geen “valkuil” heet maar de motor van leren is. Waar dromerigheid geen stoornis, maar een ingang naar creativiteit is. Waar “te veel vragen stellen” niet irritant is, maar de standaard manier van nieuwsgierig zijn.

In die wereld zou het schoolsysteem er compleet anders uitzien.

Niet langer: “dit is de leerstof van dit jaar, van groep 3 tot 8 en dan hup, de middelbare in, waar je je dood moet stampen in wiskundeformules en topo van landen die je nooit gaat bezoeken.”

Maar: “wat boeit jou? Waar gaat je hart sneller van kloppen?”

Nieuwsgierigheid als brandstof.

Kinderen zouden niet volgepompt worden met algemene kennis die ze 80% van hun leven nooit meer gebruiken (want laten we eerlijk zijn: wie berekent er ooit nog de oppervlakte van een parallellogram als je niet toevallig architect bent?). Nee. In plaats daarvan zouden we kinderen de basis geven – lezen, schrijven, rekenen – en daarna hun nieuwsgierigheid als brandstof laten werken.

Wat de wetenschap al weet

Grappig genoeg heeft de psychologie hier zelfs een naam voor: Self-Determination Theory (SDT). Die stelt dat mensen pas écht gemotiveerd en duurzaam leren als drie basisbehoeften vervuld zijn:

  • Autonomie – je eigen keuzes maken.
  • Competentie – het gevoel dat je ergens beter in wordt.
  • Verbondenheid – het delen met anderen.

Precies dat dus. Wat ik als kind al voelde, blijkt gewoon in de boeken te staan. Kleine Doortje was misschien niet zo wereldvreemd – eerder haar tijd vooruit.

Een kind gefascineerd door onweer? Mooi. Laat hem uitzoeken hoe bliksem ontstaat, laat haar een werkstuk maken over wolkenformaties, laat ze een presentatie houden over klimaatverandering. Alles grijpt in elkaar. Een kind dat geobsedeerd is door honden? Tegen de tijd dat die 20 is, weet hij alles over biologie, gedrag, genetica, training, dierenwelzijn én heeft hij waarschijnlijk een bedrijf, een stichting of een onderzoek lopen.

En dat geldt voor elk kind.

Want ieder brein vindt van nature iets interessant.

Samen bouwen aan de samenleving.

Kun je je voorstellen hoeveel kennis en vaardigheden we zouden hebben als mensen opgroeien met toestemming om hun passie te volgen in plaats van tegenzin te managen? Tegen de tijd dat je volwassen bent, heb je niet alleen een rugzak vol kennis, maar ook een stevige dosis motivatie, zelfvertrouwen en expertise. En dan werk je samen met anderen – de een gegrepen door scheikunde, de ander door evolutie, weer een ander door kunstgeschiedenis of techniek – en samen bouw je de samenleving.

En ergens, diep vanbinnen, wist ik dit als kind al. Intuïtief voelde ik dat het schoolsysteem zoals het is nooit voor mij bedoeld was. Ik riep altijd: “Waarom moet ik dit weten? Waarom leren we niet gewoon de dingen die we later écht nodig hebben? Waarom moet ik me vervelen met rijtjes en formules terwijl ik brand van binnen om te begrijpen hoe de wereld werkt?”

De motor die vooruitgang brengt.

Nu begrijp ik waarom: ik leefde mijn hele leven in een wereld die mijn motor “te luidruchtig” vond, terwijl ik altijd al wist dat dit de enige motor is die écht vooruitgang brengt. Dit gevoel, dit idee, nee deze overtuiging, zat al in mij als klein kind en heeft zich vastgezet in mijn systeem. Nog met grote regelmaat hoor ik mezelf mijn afschuw en onbegrip naar het huidige schoolsysteem uitspreken, volledig onmachtig en vol onbegrip, WAAROM we dit anno 2025 nog altijd niet hebben aangepast.

Want misschien, heel misschien, is dat niet alleen “handig voor mensen met ADHD”. Misschien is dit wel de manier waarop iedereen floreert. Alleen zijn we zo gewend geraakt aan dat ouderwetse, middeleeuwse systeem dat we ons nauwelijks kunnen voorstellen hoe radicaal bevrijdend het zou zijn om het om te draaien.

Laten we de creatieve dromers, de omdenkers, de uitdagers, de malloten van deze wereld wat meer credits geven, misschien toch eens wat serieuzer nemen, niet alle onorthodoxe gedachten meteen van tafel vegen. Het zou maar zo onze enige kans op een betere wereld kunnen zijn.

Wie kinderen leert stampen krijgt papegaaien.

Wie kinderen leert dromen, krijgt pioniers.